In mei 2020 zijn we in alle vier de DREAMS-centra gestart met het tweejaarlijks in kaart brengen van de mentale en sociale gezondheid van kinderen en jongeren in tijden van COVID-19. Dit doen we in samenwerking met de KLIK-onderzoekers van de afdeling psychosociale zorg van het Emma Kinderziekenhuis Amsterdam UMC. Zij verzamelen dezelfde gegevens in kinderen en jongeren (8-18 jaar) van de algemene populatie.
Met behulp van een subsidie van ZonMw konden we ons onderzoek al snel uitbreiden door samen te werken met Praktikon en het Nederlands Tweelingen Register (NTR). Praktikon beheert data van kinderen uit de jeugdzorg (Lerende Databank Jeugd; LDJ). Het NTR verzamelt al 30 jaar lang gegevens over mentale gezondheid in tweelingfamilies uit de algemene populatie. Hieronder vind je een beknopte weergave van de verschillende partners waarmee DREAMS samenwerkt en een overzicht van de metingen die al gedaan zijn.
De KLIK-onderzoekers zijn verbonden aan de afdeling psychosociale zorg van het Emma Kinderziekenhuis Amsterdam UMC. Zij verzamelden al eerder (in 2018) data over o.a. de mentale gezondheid van kinderen uit de algemene populatie. Tijdens COVID-19 zijn zij verder gegaan met deze metingen om zo ook te kunnen zien hoe de mentale gezondheid van kinderen over de tijd verandert tijdens COVID-19.
LDJ en Praktikon verzamelen continu data van kinderen en jongeren die bij Jeugdzorg in behandeling zijn om effectiviteit van behandeltrajecten in kaart te brengen. Zie Lerende Databank Jeugd - SEJN voor meer informatie over dit initiatief.
Het NTR verzamelt al 30 jaar longitudinale data in de algemene populatie. Zie Nederlands Tweelingen Register voor meer informatie.
DREAMS is een samenwerking tussen vier academische centra voor kinder- en jeugdpsychiatrie. Dit zijn Accare, Karakter, Levvel en LUMC Curium.
Gezien de coronapandemie bleef voortduren, zijn wij blijven meten. Inmiddels hebben we zeven metingen in de vier verschillende groepen kinderengedaan. In de figuur hiernaast kan jein donkerblauw goed zien dat kinderen en jongeren uit de algemene bevolking meer mentale problemen rapporteerden tijdens de COVID-19 pandemie dan daarvoor. En dat deze problemen ná de pandemie nog steeds verhoogd zijn.
Ook namen de mentale problemen van kinderen en jongeren die zorgkregen in de kinder- en jeugdpsychiatrie (in lichtblauw) tijdens de COVID-19 pandemie toe, en waren deze nog steeds verhoogd na de pandemie. Binnen die groep vonden we geen verschil in het verloop van psychische problemen tussen kinderen met verschillende diagnoses; de pandemie lijkt gemiddeld gezien op kinderen een vergelijkbaar effect te hebben gehad.
Jongeren uit de algemene populatie vertellen de maatregelen als erg zwaar te hebben ervaren. Vooral het wegvallen van sociaal contact, familiebezoek en dagelijkse activiteiten drukte zwaar op hun welzijn. Kinderen met verhoogde angstklachten hadden het extra moeilijk met het aanpassen aan de situatie. Ook zagen we dat kinderen erg verschillend reageerden op de pandemie. Sommige kinderen hadden het vooral aan het begin van de pandemie moeilijk, maar herstelden gaandeweg. Anderen voelden zich juist ná het opheffen van de maatregelen slechter. Sociale steun speelde hierin een sleutelrol: kinderen die zich gesteund voelden, kwamen vaak beter door deze periode heen.
Naast de studies op basis van data en vragenlijsten zijn we natuurlijk ook benieuwd naar de verhalen achter deze cijfers. Met hulp van Stichting Alexander zijn diepte-interviews gehouden met een aantal kinderen en jongeren. Lees op deze pagina de persoonlijke ervaringen van Hanna, Olivia, Toon, Marthijn, Mara en Anna over hoe zij de COVID-19 pandemie en maatregelen hebben ervaren én wat er bij een volgende lockdown volgens hen misschien beter kan.
Momenteel doen we vervolgonderzoek naar de rol van ouderlijke stress tijdens de pandemie. We onderzoeken hoe dit samenhangt met mentale problemen bij kinderen, en hoe dit zich over de tijd ontwikkelt. Met bestaande gegevens van 2020 t/m 2023, en nieuwe data die in 2025 zijn verzameld hopen weinzicht te krijgen in hoe gezinnen de pandemie mentaal hebben doorgemaakt.
Daarnaast zijn we een project gestart dat zich richt op het gebruik van teletherapie, zoals therapie via videoverbinding, tijdens en na de COVID-19 pandemie. Is het gebruik hiervan toegenomen? En wat voor impact heeft dit gehad op de zorg die kinderen bij DREAMS-centra ontvingen?